Savoy Ballroom’un Sesleri

Tekrar merhaba sevgili dans edenler-etmeyenler, caz severler, hiçbiriyle ilgilenmeyip sadece öylesine takip edenler! Kısa bir aradan sonra bloğumuza devam ediyoruz. En son Ankara’daki balo kültüründen bahsetmiştik. Minik bir hatırlatma için sizi tekrar buraya alalım.

Bu yazıda ise müzikten, Savoy Ballroom’daki orkestralardan söz edeceğiz. Savoy sadece Lindy Hop’un doğumuna ve gelişimine ev sahipliği yapıp iyi dansçılar yetiştirmekle kalmadı aynı zamanda bugün isimlerini gayet iyi bildiğimiz müzisyenlerin de kendini duyurmalarına, popülerleşmelerine destek oldu denebilir. Dans ederken müziği -gerçekten- dinlemenin, anlamanın, ritme uyum sağlamanın ne kadar önemli olduğunu zaten biliyoruz, hepimiz eminim ki deneyimliyoruz. Müzik; arka fondaki bir “ses” değil, dansın en önemli bileşeni. Dolayısıyla bugün Savoy’daki ritimlere kulak verelim istiyorum. Frankie Manning, Savoy’daki orkestralardan şöyle bahseder: “Savoy’da yan yana iki orkestra kürsüsü bulunuyordu ve her gece yaklaşık on iki-on üç kişiden oluşan iki büyük swing orkestrası sahne alıyordu. Bu sistem sayesinde müzik hiç kesilmezdi. Bir orkestra mola verdiğinde diğeri çalmaya başlardı. Bazen iki orkestra aynı parçayı birlikte çalardı. Bu durum, Savoy’daki müzik akışının sürekliliğini ve canlılığını sağlayan ayırt edici bir özellikti.

Chick Webb & Orkestrası Savoy Ballroom's çalarken dansçılar, circa 1930 Foto: Berenice Abbott, Getty Images.

Savoy’da orkestra dendiğinde akla gelen isimlerden en önemlisi Chick Webb ve orkestrasıdır; Chick Webb, Savoy’da tabiri caizse “bir kral gibi” hüküm sürer. Chick Webb ve orkestrası -rakip takım kendilerinden daha kalabalık olduğu hâllerde bile- katıldıkları atışmaları çoğunlukla kazanırdı. Webb’in aynı zamanda Ella Fitzgerald’ı keşfeden isim olduğu ve kendisinin vefatından sonra Fitzgerald’ın orkestrayı devraldığı da bilinir. Chick Webb orkestrası ve daha sonraları Savoy Sultans, Savoy’daki dansın temposunu ve karakterini belirlerdi.

Ella Fitzgerald Orkestrası Savoy shanesinde, 1941. Kaynak: Frank Driggs Collection, Magnum Photos.

Count Basie ve orkestrası Savoy’da mutlaka üzerinde durmamız gereken orkestralardan başka biridir. Basie ve orkestrasında müzisyenler ezberden değil de sezgileriyle çalarken müziğe son derece uyumlu ve rahat bir akış kazandırır. Ritim burada temel bir unsura dönüşür ve doğaçlama için bir alan açar. Ki caz danslarında doğaçlamanın ne kadar önemli olduğunu biliyoruz.

Benny Goodman Savoy'da. Kaynak: Frank Driggs Collection.

Savoy’daki bir diğer orkestra ise Benny Goodman ve orkestrasıydı ki bu orkestra Chick Webb’inkiyle Savoy’da sık sık karşı karşıya gelirdi. Frankie Manning, Benny Goodman’ın dünyada Swing’in kralı olarak bilindiğini ancak Savoy’daki dansçılar için Chick Webb’in gerçek kral olduğunu söyler. Frankie, bu iki ismin bir araya geldiği gecenin inanılmaz heyecanlı geçtiğini; Savoy’un tıklım tıklım dolduğunu ve içeri girebilmek için dışarıda binlerce kişinin beklediğini anlatır. Savoy’da müziğin değeri “ün” ile değil de aslında dansçılar arasındaki etkiyle ölçülüyor bir noktada. Frankie’ye göre Chick Webb, Benny Goodman’a göre daha çok “swing” ediyordu. Webb onlar için hep bir numara olsa da Basie’nin müziğinin de çok iyi olduğunu kabul etmişlerdi, soundu diğerlerinden hemen ayırt edilirdi. Frankie, Lindy Hopçuların bir kısmının -kendisi de dâhil- Basie’ye yönelmeye başladığını söyler. Bu üç isim arasındaki çekişmenin Savoy’daki dans ve müzik kültürünü beslediği oldukça aşikâr.

11 Mayıs 1937'de Savoy Ballrom'da yapılacak atışmanın posteri

Savoy’daki orkestraların ve müzisyenlerin Lindy Hop’un müzikle kurduğu ilişkiyi doğrudan etkilediğini söylemek mümkün. Bana göre Webb, Basie ve Goodman’ın farklı yaklaşımları, Savoy’da müziğin dans üzerindeki etkisinin ne kadar belirleyici olduğunu çok net biçimde gösteriyor.

 Kaynakça:

·  Berendt, Joachim E. Caz Kitabı: Ragtime’dan Fusion ve Sonrasına. Çev. Neşe Özcan. 4. basım. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2019.

·  Manning, Frankie; Millman, Cynthia. Frankie Manning: Ambassador of Lindy Hop. Philadelphia: Temple University Press, 2007.

·  Stearns, Marshall; Stearns, Jean. Jazz Dance: The Story of American Vernacular Dance. New York: Da Capo Press, 1994.